२ ९ जून २ ० २ ६

मुंबई : हिंदू धर्मात श्रावण महिना हा भगवान शिवांच्या उपासनेसाठी सर्वात पवित्र मानला जातो. या महिन्यात लाखो भाविक उपवास करतात, शिवमंदिरात जाऊन जलाभिषेक करतात आणि “ॐ नमः शिवाय” मंत्राचा जप करतात. मात्र अनेकांना असा प्रश्न पडतो की, केवळ उपवास केल्यानेच भगवान शिव प्रसन्न होतात का? धर्मग्रंथांमध्ये याचे उत्तर स्पष्टपणे दिले आहे. श्रद्धा, सात्त्विक आचरण आणि निस्वार्थ भक्ती यांना शिवपूजेत सर्वाधिक महत्त्व दिले गेले आहे.

शिवपुराणानुसार भगवान शिव हे अत्यंत भोळे देव मानले जातात. ते भक्ताच्या मनातील शुद्ध भाव पाहतात. त्यामुळे मोठे विधी-विधान किंवा महागड्या पूजेपेक्षा प्रामाणिक भक्ती त्यांना अधिक प्रिय असते. त्यामुळे श्रावण महिन्यात काही साध्या पण महत्त्वाच्या गोष्टींचे पालन केल्यास शिवकृपा सहज प्राप्त होऊ शकते, असे धार्मिक मान्यता सांगते.

सर्वप्रथम दररोज सकाळी स्नान करून शिवलिंगावर स्वच्छ पाण्याने किंवा गंगाजलाने अभिषेक करावा. शक्य असल्यास बेलपत्र, धतूरा, पांढरी फुले आणि अक्षता अर्पण कराव्यात. शिवपूजेत बेलपत्राला विशेष महत्त्व आहे. बेलपत्र अर्पण करताना त्यावरील तीन पाने अखंड असावीत आणि ती उलटी ठेवू नयेत, अशी परंपरा आहे.

श्रावणात “ॐ नमः शिवाय” या पंचाक्षरी मंत्राचा नियमित जप करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. दररोज १०८ वेळा मंत्रजप केल्याने मन शांत राहते, नकारात्मक विचार कमी होतात आणि आत्मविश्वास वाढतो, अशी श्रद्धा आहे. अनेक साधक या काळात महामृत्युंजय मंत्राचाही जप करतात.

धर्मग्रंथांमध्ये उपवासाचा खरा अर्थ केवळ अन्नत्याग नसून इंद्रियसंयम असल्याचे सांगितले आहे. त्यामुळे या महिन्यात राग, मत्सर, खोटे बोलणे, दुसऱ्याचा अपमान करणे आणि वाईट सवयींपासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करावा. सात्त्विक आहार, संयमी वर्तन आणि सकारात्मक विचार यालाच खरी शिवभक्ती मानली जाते.

याशिवाय गरजू व्यक्तींना अन्नदान, वस्त्रदान किंवा आर्थिक मदत करणेही अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. भगवान शिवांना दयाळूपणा आणि करुणा प्रिय असल्याचे पुराणांमध्ये वर्णन आहे. त्यामुळे आपल्या क्षमतेनुसार समाजासाठी काहीतरी चांगले करण्याचा संकल्प या महिन्यात करावा.

श्रावणात प्रत्येक सोमवारी शिवमंदिरात दर्शन घेणे शक्य असल्यास उत्तम. मात्र मंदिरात जाणे शक्य नसल्यास घरीच स्वच्छ मनाने भगवान शिवांचे ध्यान करून प्रार्थना केली तरी ती तितकीच फलदायी मानली जाते. भक्तीमध्ये दिखाव्यापेक्षा मनाची पवित्रता अधिक महत्त्वाची असल्याचे संतांनीही सांगितले आहे.

धार्मिक मान्यतेनुसार श्रावण महिना हा केवळ पूजा-अर्चेचा नसून आत्मपरीक्षण, संयम आणि सदाचाराचा महिना आहे. या काळात चांगले विचार, चांगली कर्मे आणि निस्वार्थ सेवा यांचा अंगीकार केल्यास भगवान शिवांची कृपा लाभते आणि जीवनात सकारात्मक बदल घडू लागतात, अशी श्रद्धा आहे.

टीप: हा लेख धार्मिक श्रद्धा आणि पुराणांमध्ये वर्णन केलेल्या मान्यतांवर आधारित आहे. विविध परंपरा आणि संप्रदायांनुसार पूजेच्या पद्धतींमध्ये फरक असू शकतो.